Kweekzalm richt ecologische schade aan, is niet duurzaam en veroorzaakt voedselschaarste aan de Afrikaanse westkust. Toch blijft het roze stukje vis een schoon imago houden dankzij veelvuldige greenwashing technieken van de kweekzalmindustrie, met name actief in Noorwegen, Denemarken en Schotland. Op de websites van deze bedrijven wordt het begrip ‘duurzaamheid’ veelvuldig gebruikt en de gezondheid van de zalm geprezen, terwijl de realiteit heel anders blijkt. En juist Nederlandse banken lijken hiervoor te vallen.

Het nieuwe rapport ‘Fishy Finances: Exposing industrial salmon farming’s biggest financial backers’  van Feedback laat zien dat in de top vijf van grootste financiële dienstverleners aan zalmkwekerijen wereldwijd twee Nederlandse banken staan: ABN Amro heeft sinds 2015 voor 1.3 miljard dollar verstrekt en Rabobank zelfs voor 1.8 miljard dollar. Dankzij de financiële sector wordt de kweekvisindustrie aangemoedigd hun vervuilende en oneerlijke praktijken verder uit te breiden.

Hiermee vormen deze banken de twee grootste financiële verstrekkers (ABN AMRO 1.3 miljard dollar, Rabobank 0.9 miljard dollar) aan het Noorse Mowi. Het miljardenbedrijf heeft al meerdere schandalen achter haar naam staan: het overtreden van milieuwetten in Schotland, rechtszaken in Chili vanwege grote hoeveelheden ontsnapte zalm, het gebruik van verboden chemicaliën op ‘biologische’ zalm in Britse supermarkten en het overtreden van EU mededingingsregels.

Zelfs Triodos, een van de duurzaamste banken van Nederland, blijkt sinds december 2024, 16 miljoen dollar geïnvesteerd te hebben in Bakkafrost, één van de grootste zalmkwekerijen ter wereld. Het bedrijf heeft een toenemend sterftecijfer onder de zalm en gebruikt bovengemiddeld veel wilde vis om de zalm te voeden.

Wat gaat er mis in de kweekzalmindustrie?

• De zalm wordt gevoed met kleine, wilde vis zoals haring en sardines. Voor een kilo gekweekte zalm is soms tot wel zes kilo kleine vis nodig die perfect direct voor menselijke consumptie gebruikt had kunnen worden. In 2020 is de Noorse kweekzalm gevoed met wel 2 miljoen ton direct eetbare vis.
• Een deel van de kleine vis die wordt gebruikt als voer is afkomstig uit West-Afrika. In landen als Senegal en Gambia zijn de inwoners van de visvangst afhankelijk voor hun voeding en levensonderhoud. Door de enorme groei van de vismeel- en olie-industrie heeft dit geleid tot voedselschaarste voor de vissersgemeenschappen met migratie tot gevolg.
• De ecologische schade is groot. De wilde vispopulaties groeien niet mee in het tempo van de kweekzalmindustrie, waardoor deze uiteindelijk zullen afnemen en negatieve consequenties heeft voor de mariene biodiversiteit. Daarnaast vervuilen de kwekerijen de oceaan met chemicaliën, plastic, overtollig voer en uitwerpselen en brengen ontsnapte dieren en plagen zoals zeeluis wilde vispopulaties uit balans.
• Afgelopen jaar zijn er 100 miljoen zalmen gestorven in Noorse zalmkwekerijen.

Enorme bedrijven zoals Mowi, SalMar and Bakkafrost ontvangen tientallen miljarden aan investeringen en kredietverleningen voor het uitvoeren van schadelijke praktijken. Feedback EU roept de Nederlandse banken op de geldkraan zo snel mogelijk dicht te draaien.

Frank Mechielsen, Directeur Feedback EU: “Het is tijd dat de greenwashing praktijken van de zalmindustrie aan het licht worden gebracht en dat iedereen kan inzien hoe verwoestend deze industrie te werk gaat. Nederlandse banken dragen bij aan het aanrichten van ecologische schade, voedselschaarste en dierenleed. De geldkraan moet dicht.”

Dr Aliou Ba, Ocean Campaign Lead Greenpeace Africa: “De miljarden die naar de industriële zalmteelt gaan, vernietigen niet alleen mariene ecosystemen, maar beroven ook Afrikaanse kustgemeenschappen van voedselzekerheid. Deze financiële instellingen stoppen geld in een industrie die wilde vispopulaties uitput voor de productie van vismeel en visolie, terwijl lokale vissers moeite hebben om hun families te voeden. Door zalmkwekerijen te financieren, kiezen wereldwijde investeerders voor bedrijfswinsten in het mondiale noorden boven het levensonderhoud van miljoenen mensen die afhankelijk zijn van gezonde oceanen in het mondiale zuiden. Wij eisen dat zij de financiële steun aan deze roofzuchtige industrie stopzetten en in plaats daarvan investeren in de bescherming van de mariene hulpbronnen die onze gemeenschappen in stand houden.”

In 2024 bracht Feedback een rapport uit over hoe de groeiende Noorse kweekzalmindustrie resulteert in voedselschaarste aan de Afrikaanse westkust.

Lees de Nederlandse samenvatting van het rapport hier.

Op 19 november vond het vierde Plant the Future diner plaats, georganiseerd door de Transitie Coalitie Voedsel. Het middagprogramma bracht ruim 230 mensen van uiteenlopende sectoren bijeen: ondernemers uit de gehele keten, wetenschappers, NGOs en politici. Het thema was ‘van ideaal naar business impact’. Ondanks de grote diversiteit in bijdragen van sprekers, inclusief van vleesverwerkende bedrijven, was er onder de aanwezigen geen twijfel over de noodzaak om het aandeel van dierlijke eiwitten in ons dieet te reduceren en het aandeel plantaardige eiwitten drastisch te vermeerderen.

Feedback EU was een van de vele organisaties en bedrijven die een ronde tafel organiseerde. Aan onze tafel zaten Renate Stuger (initiatiefnemer buurtsuper), Elly Hemmelder (Plus) en Eline van Muilwijk (Quista), Bram van Helvoirt (wetenschapper), Brenda Poot (Gemeente Den Haag) en Liane Lankreijer (Ons Eten, Haags netwerk van lokale voedsel alternatieven). Feedback EU nodigde juist hen uit aan tafel om het initiatief te ondersteunen voor een buurtsupermarkt in Moerwijk met economische, ecologische en sociale functies voor de buurt en om het concept van een democratische supermarkt verder te verkennen.

Tijdens het fantasievolle en lekkere, plantaardige diner hadden we inspirerende gesprekken over zeggenschap en waardecreatie van supermarkten en wat daarvoor nodig is. De tijd vloog voorbij en aan het eind concludeerden we dat we graag een business case zouden willen opzetten met bewoners en ondernemers voor een sociale en gezonde supermarkt, om beter te begrijpen waar de knelpunten en mogelijkheden liggen. Vanuit het oogpunt van duurzaamheid zou uiteraard het aandeel plantaardige eiwitten minimaal 60% moeten zijn. Daarnaast zou het hele aanbod in de supermarkt voor minimaal 60% moeten voldoen aan de Schijf van Vijf met vooral vers voedsel en korte ketens. We danken onze tafelgenoten voor hun betrokken en inspirerende bijdragen aan de discussie!

Tijdens het diner bood Frank Mechielsen, directeur van Feedback EU, alvast een samenvatting  van ons nieuwste rapport “Trading away the Future? How the EU’s agri-trade policy is at odds with sustainability goals” aan kamerleden van vijf aanwezige politieke partijen. Het rapport laat aan de hand van de handel in soja, koolzaad en rundvlees zien dat het EU handelsbeleid niet bijdraagt aan een duurzame transitie van ons voedselsysteem, maar juist de ongelijkheid en klimaatverandering, gezondheidsproblemen en voedselonzekerheid verergert.

Key-note sprekers waren Rasmus Prehn, de voormalig Deense minister van landbouw, en Rune-Christoffer Dragsdahl, voorzitter van de Vegetarische Bond in Denemarken. Zij presenteerden het vooruitstrevende Deense Plan van Aanpak om de plantaardige eiwittransitie in de landbouw mogelijk te maken. Hun belangrijkste boodschap was: werk vooral samen, ook met partijen met wie je gewoonlijk niet zo gauw om de tafel zit. Zoek naar het gemeenschappelijke dat ons allen verbindt, in dit geval voedsel. In een zorgvuldig proces worden alle belangen goed meegenomen, maar is het onvermijdelijk dat er ook concessies gedaan moeten worden. Zoek vooral naar de mogelijkheden voor alle partijen en wat zij nodig hebben om het doel te bereiken. Zij refereerden aan Nederland, waar in veel opzichten een vergelijkbare landbouw situatie is als in Denemarken, om tot een eigen Plan van Aanpak te komen om de voedseltransitie te versnellen en om met de Denen samen te werken om ook op Europees niveau tot een dergelijk plan te komen.

Op 4 september organiseerde Feedback EU in samenwerking met Buurtkamer de Luyk in Moerwijk, Den Haag, een bijeenkomst in het kader van het internationale project ‘Ons Eten, Onze Keuze’. De aanleiding was een petitie die actieve bewoners in de omgeving van de Jan Luykenlaan begin dit jaar aan de gemeente voorlegden met het verzoek om een supermarkt. De bewoners vragen echter om meer dan alleen een plek om hun boodschappen te doen; zij willen een buurtsupermarkt met producten die passen bij het multiculturele karakter van de buurt. Er moet een ruim aanbod komen van verse, gezonde en betaalbare voedingsmiddelen. Daarnaast  moet het een plek zijn die sociaal en economisch bijdraagt aan het welzijn van de bewoners.

Feedback EU zet zich in voor het verbeteren van het voedselsysteem en de petitie sluit hier goed bij aan. Om die reden vroegen wij Guusje Weeber een onderzoek uit te voeren naar wat de buurtbewoners als gezond en eerlijk voedsel beschouwen en hoe deze supermarkt als hefboom kan fungeren voor verbetering van de wijk.

Tijdens het eerste deel van de bijeenkomst presenteerde zij  haar bevindingen. Buurtbewoners en omwonenden waren actief betrokken en gingen enthousiast met elkaar in discussie over de uitkomsten. In tegenstelling tot het vooroordeel dat mensen in achtergestelde wijken geen interesse zouden hebben in voedsel en alleen maar voor goedkoop fastfood kiezen, heerste er een klimaat van groot bewustzijn over het belang van gezond voedsel. Zelfs onbespoten voedsel werd ter discussie gesteld, want ons grond- en slootwater, lucht en bodem is zodanig vervuild dat het niet te vermijden is dat het in en op het voedsel komt.

“Wij denken dat het gezond is, verse groente en fruit, maar misschien worden we er juist wel ziek van, die bespoten troep veroorzaakt allerlei allergieën! Wij nemen onze verantwoordelijkheid wel als we het kunnen betalen, maar de overheid moet dit ook doen. Zij zien niet wat voor ellende ze veroorzaken door hun slechte beleid,” aldus een van de buurtbewoners.

Na een korte pauze introduceerde Liane Lankreijer van de Haagse organisatie ‘Ons Eten’ de sessie “Ontwerp je ideale supermarkt”. In een groep werd gepraat over wat er in de ideale supermarkt in de schappen ligt en wat beslist niet, zoals plastic verpakkingen. De andere groep richtte zich op wat de bewoners zelf kunnen doen om zo’n supermarkt te realiseren en op welke wijze de ideale supermarkt anders is dan een gewone.

In de buurtsuper komt onbespoten, onbestraald voedsel, verse en lokaal geteelde groenten en fruit. Om verspilling tegen te gaan mogen de buitenbeentjes groenten ook onderdeel zijn van het assortiment, evenals een kleiner aanbod van een product. Het is bijvoorbeeld niet nodig om tien soorten rijst in de schappen te hebben staan. Stemrecht over het aanbod, meal preppen, kortingspassen, spaarpunten, recepten, uitjes naar waar het voedsel vandaan komt, goede informatie, het aannemen van jongeren uit de buurt als werknemers en en het verzorgen van ontbijt op scholen, werden allemaal voorgesteld als mogelijk toegevoegde waarde. Over het algemeen hebben supermarktketens weinig bewegingsruimte om hun aanbod aan te passen aan deze wensen die vanuit de wijk komen. Een overweging kan zijn om met lokale ondernemers samen te werken.

Er is momenteel te weinig communicatie over wat er met de petitie gebeurt. De druk moet op de ketel blijven en media-aandacht is daar een middel voor. De bewoners waren nog lang niet uitgepraat. De volgende stap is dat Feedback EU samen met betrokkenen een dergelijke bijeenkomst organiseert in de avond, zodat er meer buurtbewoners en de gemeente aanwezig kunnen zijn. Dan wordt ook duidelijker in welk stadium het verzoek om een buurtsupermarkt te realiseren zich bevindt.

Feedback EU liet een video maken van de bijeenkomst om deze te gebruiken bij andere gelegenheden, ook internationaal, om de discussie over voedselarmoede en het democratiseren van supermarkten te stimuleren:

‘Hoe ziet een gezond en eerlijk voedselaanbod eruit in Moerwijk?’ Met die vraag ging Guusje Weeber voor Feedback EU op pad in deze Haagse wijk. Een belangrijke voorwaarde binnen dit onderzoek was dat de stemmen van de buurtbewoners centraal staan. Wat is hun definitie van gezond voedsel en wat verwachten zij van een buurtsupermarkt?

De antwoorden van de bewoners hebben geresulteerd in het rapport ‘Een democratische supermarkt in Moerwijk’ dat nu hier te lezen is. Dit nieuwe onderzoek sluit goed aan op een eerder gepubliceerd rapport door Ons Eten rondom voedselarmoede in Den Haag.

Samen met de Buurtkamer de Luyk en met medewerken van Ons Eten, organiseerde Feedback EU op 4 september een buurtevenement in Moerwijk om de onderzoeksresultaten te presenteren en gezamenlijk een ‘ideale supermarkt’ in te richten.

Dit onderzoek maakt deel uit van een project dat wordt gefinancierd door Healthy Food Healthy Planet, waarin Feedback EU samenwerkt met zes Europese organisaties in de Food Voices Coalition.

Feedback EU is een project gestart met zes organisaties uit Europa als doel te luisteren naar wat mensen in hun omgeving nodig hebben om toegang tot en keuze voor gezond, duurzaam en rechtvaardig voedsel mogelijk te maken en om hun stemmen te mobiliseren. Om het project te lanceren organiseerden we van 24-26 april een workshop in Den Haag. Het unieke van dit door Healthy Food, Healthy Planet gefinancierde project is dat het element leren sterk vertegenwoordigd is. Hoe kunnen de stemmen en keuzes van burgers worden gemobiliseerd om beleidsmakers en supermarkten effectief te beïnvloeden? Hoe kunnen we bewegingen diverser maken en verenigen om de bestaande vooroordelen over gezond, duurzaam en betaalbaar voedsel te ontzenuwen en er een eerlijk verhaal van te maken? Deze vragen zullen een rode draad vormen gedurende de looptijd van het project (tot oktober 2025).

Deelnemende organisaties gaan samenwerken met gemeenschappen die moeite hebben met de toegang tot betaalbaar gezond voedsel. Luisteren naar wat zij nodig hebben staat centraal. Supermarkten zijn nog steeds veruit de meest dominante voedselleveranciers. Daarom richten we onze pijlen op supermarkten, om hen te bewegen hun aanbod aan te passen met betaalbare, duurzaam geproduceerde, meer plantaardige en gezonde voeding. We hopen op lokaal en nationaal niveau dit initiatief uit te breiden naar meer landen in de EU. Daarnaast zullen we met beleidsmakers in gesprek gaan om faciliterend beleid te maken. Omdat een fundamentele verandering van het voedselsysteem nodig is, zullen we alternatieve modellen voor een gezonde voedselomgeving bevorderen en gaan we de druk op supermarkten opvoeren om een aanbod van minstens 60-40% plantaardig voedsel tegen 2030 te realiseren.

De kick-off workshop vond plaats in de Utopie en de Gymzaal, beide locaties zijn gebaseerd op alternatieve modellen. De avond van 25 april organiseerden we een evenement met lokale mensen uit Den Haag die zich bezighouden met alternatieve voedselinitiatieven. Deelnemers aan de workshop en lokale bewoners gaven presentaties: Keenan Humble, van Feedback UK, vertelde over een groene bus in Liverpool die betaalbaar gezond voedsel levert in gebieden die ook wel voedselwoestijnen genoemd worden. Liane Lankreijer, van de Voedselraad van Den Haag, presenteerde haar onderzoek waaruit de structurele uitdagingen rondom voedselarmoede in bepaalde gebieden in Den Haag blijken. Ze vertelde over de eerste experimenten om de samenwerking in buurten te versterken, zowel informeel als formeel. Feedback EU ondersteunde de vertaling van haar rapport Weaving Food in het Engels. De Nederlandse versie is hier te vinden. Een vertegenwoordiger van de gemeente Den Haag vertelde hoe zij met lokale voedselinitiatieven samenwerkt.

ALTAA en CAN uit Frankrijk, CECU uit Spanje, Green REV Institute uit Polen, Terra! uit Italië, Feedback Global in UK en Feedback EU in Nederland zoeken de dialoog en samenwerking met organisaties uit verschillende sectoren, zoals met klimaat-, milieu- en landbouworganisaties, consumenten, gezondheidsorganisaties, boeren en organisaties die werken aan armoedebestrijding en sociale rechtvaardigheid, met als doel onze stemmen te verenigen in een luide vraag naar een duurzaam en rechtvaardig voedselsysteem.

Ons eten, onze keuze!

In het recente verkiezingsdebat over landbouw en handel kwamen alle kandidaat Europarlementariërs (MEPs) van de negen aanwezige partijen samen. Het debat werd georganiseerd door Feedback EU in samenwerking met Platform ABC, de Nederlandse Akkerbouw Vakbond, en de Nederlandse Melkveehouders Vakbond. Hoewel er een consensus leek te zijn over enkele hoofdpunten, zoals het verbeteren van het inkomen van boeren en het tegengaan van oneerlijke concurrentie en handelsverdragen, waren de meningen over de invulling en aanpak van deze doelen sterk verdeeld.

Consensus en Controverse

Alle partijen spraken zich uit voor een beter inkomen voor boeren en tegen oneerlijke handelspraktijken. De meeste partijen steunen ook de vergroening van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Echter, rechtse partijen willen de hectarepremie behouden als buffer voor slechte tijden. Er waren uiteenlopende meningen over wat eerlijk en beter is voor de boer en het milieu, en over de rol van Europa hierin.

Monique Ansink (Volt) vatte het treffend samen: “Als je achter de kudde aanrent, loop je altijd in de stront.” Hiermee benadrukte ze de noodzaak voor progressieve verandering en leiderschap.

Milieu en Mest

Anja Hazekamp (PvdD) bracht de omvang van het mestprobleem in Nederland onder de aandacht: “We produceren 70 miljoen ton mest per jaar, dat is 1000 kg per inwoner, ofwel 33 badkuipen per jaar per persoon.” Dit beeldende voorbeeld stuitte op kritiek van de BoerBurgerBeweging (BBB) en de SGP, die vonden dat de cijfers overdreven waren.

Hans Geurts (BBB) pleitte tegen de afschaffing van de derogatie is, waardoor hij minder dierlijke mest en meer kunstmest moet gaan verbruiken, terwijl de SGP een kringlooplandbouw voorstelde waarin ook menselijke mest wordt gebruikt.

Subsidies en Duurzaamheid

Anja Hazekamp (PvdD) stelde dat alle GLB-subsidies moeten worden ingezet voor verduurzaming en vermindering van externe kosten. Ze bekritiseerde het huidige systeem, waarbij de meeste subsidies naar grote bedrijven in de veehouderij gaan vanwege de hectarepremie.

Lara Sibbink (GroenLinks/PvdA) benadrukte het belang van biologische landbouw, waar veel minder in is geïnvesteerd dan in conventionele landbouw. Ze pleitten voor GLB-ondersteuning voor biologische landbouw vanwege de lagere externe kosten.

Hendri Nortier (D66) stelde dat eerlijke beprijzing cruciaal is en dat potentiële klimaatschade in de prijs moet worden meegenomen. Hij betoogde dat Nederland, door in te spelen op deze ontwikkelingen, de concurrentiekracht van de boeren kan versterken.

Wetenschappelijke Feiten en Polarisatie

Een boer uit het publiek klaagde dat tegenwoordig alle wetenschap subjectief lijkt. De wetenschappelijke feiten over klimaat, stikstof en landbouw werden door sommige boeren en rechtse partijen ter discussie gesteld.

Lara Sibbink (GroenLinks/PvdA) was verbaasd over het gebrek aan feitenkennis van sommige kandidaten. Ze werd door een boer uit het publiek neergezet als theatermaker, wat ze beaamde naast haar rol als voedselexpert.

Monique Ansink (Volt) riep op om de links-rechts discussie en polarisatie te vermijden en samen te werken aan een duurzame toekomst. Hans Geurts (BBB) sloot zich hierbij aan en benadrukte het belang van communicatie over gewasbeschermingsmiddelen zonder angstzaaien.

Handel en Vrijhandelsverdragen

Fenna Feenstra (SP) stelde dat wat we hier niet willen, we ook niet in Indonesië en Brazilië moeten willen.

Anja Hazekamp (PvdD) benadrukte het belang van het uitsluiten van landbouw uit vrijhandelsverdragen. Lara Sibbink (GroenLinks/PvdA) benadrukte de noodzaak van voedselsoevereiniteit.

De SGP en BBB stemden tegen het Mercosur-verdrag vanwege oneerlijke concurrentie en lagere duurzaamheidsnormen voor importproducten. Lambert Polinder (SGP) benadrukte dat de import van buiten de EU aan dezelfde productiemethoden moet voldoen als binnen de EU.

Lara Sibbink (GroenLinks/PvdA) pleitte voor mirror measures in handelsverdragen, die wederkerig moeten worden toegepast, bijvoorbeeld bij de export van pesticiden uit de EU.

Hans Geurts (BBB) gaf aan dat de BBB, ondanks hun eerdere tegenstand tegen Mercosur, nu zullen deelnemen aan de EVP-fractie en pragmatischer zullen zijn in hun stemgedrag, wat door de VVD wordt bevestigd.

Oneerlijke concurrentie en Mirror Measures

Frank Mechielsen, directeur van Feedback EU gaf een presentatie over oneerlijke concurrentie voor Europese boeren van boeren uit landen buiten de EU en presenteerde ook de beleidsnota die recent is uitgebracht door Feedback EU over dit wetgevingsinstrument. De beleidsnota is hier terug te lezen.

Samenvatting

Het verkiezingsdebat over landbouw en handel toonde een brede eensgezindheid over de noodzaak van eerlijke inkomens voor boeren en de strijd tegen oneerlijke concurrentie en handelsverdragen. Echter, de visies op hoe deze doelen te bereiken verschilden sterk tussen de partijen. Linkse partijen benadrukten de noodzaak van duurzaamheid en biologische landbouw, terwijl rechtse partijen pleitten voor behoud van de hectarepremie en pragmatische benaderingen in handelsverdragen. De discussie over mest en wetenschappelijke feiten illustreerde de polarisatie binnen het debat, met oproepen van Volt en BBB om gezamenlijk naar een duurzame toekomst te werken. Het was duidelijk dat, hoewel de doelen overeenkomen, de wegen naar die doelen sterk uiteenlopen.

Vandaag is het zover: onze nieuwste policy brief over mirror measures en hun rol in het bevorderen van rechtvaardige handel wordt gepubliceerd. Deze beleidsnota biedt een diepgaande analyse van de huidige stand van zaken en geeft beleidsaanbevelingen die bijdragen aan een eerlijker en duurzamer handelssysteem.

Kritische Blik op de Huidige Handelspraktijken

In onze policy brief hebben we niet geschroomd om kritisch te kijken naar de huidige handelspraktijken. Wij constateren dat er op diverse vlakken nog aanzienlijke verbeteringen mogelijk zijn. Dit leidt tot oneerlijke concurrentie en ondermijnt duurzame productiemethoden. Een specifiek punt van kritiek is dat de huidige handelsregels vaak niet bijdragen aan een gelijk speelveld. In onze aanbevelingen pleiten wij dan ook voor een meer rechtvaardige benadering, waarbij duurzaamheid en eerlijke concurrentie centraal staan. We moedigen beleidsmakers aan om niet alleen te kijken naar de directe economische voordelen, maar ook naar de bredere maatschappelijke en ecologische impact van hun handelsbesluiten.

Het Belang van Mirror Measures

De implementatie van mirror measures, waarbij importproducten aan dezelfde eisen moeten voldoen als binnenlandse producten, kunnen een rol spelen in de verbetering van deze situatie. Door te zorgen dat geïmporteerde producten voldoen aan dezelfde standaarden als binnenlandse producten, kunnen we niet alleen oneerlijke concurrentie voorkomen, maar ook duurzame productiemethoden wereldwijd stimuleren. Maar we roepen op ook kritisch te kijken naar mirror measures, en hun effectiviteit te monitoren.

Wij roepen beleidsmakers, stakeholders en alle geïnteresseerden op om onze policy brief grondig door te nemen en de discussie met ons aan te gaan. Wij geloven dat een open dialoog en kritische reflectie essentieel zijn om tot effectieve en toekomstgerichte beleidsoplossingen te komen.

Lees de policy brief hier.

Alle grote supermarkten hebben de ambitie uitgesproken om meer plantaardige producten aan te bieden. Helaas bieden zij nog steeds veel vlees en zuivel producten in de aanbieding aan.  Maar Jumbo is de eerste die aanbiedingen op vers vlees volledig afzweert.

Maatschappelijke druk

Topman Ton van Veen in de Volkskrant: ´Met het stopzetten van vleespromoties zetten we een belangrijke stap in de richting van onze bijdrage aan de eiwittransitie van dierlijke naar meer plantaardige voeding’. ‘We realiseren ons dat versnelling hierin nodig is.’ Maatschappelijke druk heeft een rol gespeeld in het besluit, erkent Jumbo.

De uitstoot van Jumbo

Jumbo stoot 10,5 megaton aan CO2 uit in haar hele keten. Naar schatting zit 40% van deze uitstoot in de verkoop van vlees en zuivel. Daar is dus flinke klimaatwinst te behalen. Sinds 2021 voeren wij bij Foodrise EU campagne op supermarkten. Wij willen dat ze actie ondernemen op klimaat, en hun vlees en zuivelverkoop verminderen. We voerden campagne op Jumbo waarin de supermarkt werd opgeroepen om 1) transparant te worden over hun klimaatimpact en de verkoop van vlees en zuivel, 2) de eiwittransitie naar meer plantaardig en 3) minder dierlijk te omarmen en te stoppen met aanbiedingen van vlees. Jumbo hoorde bij de laagste groep in onze scorecard uit 2022 (zie ´de Minder Vlees Race´).

Supermarkten en greenwashing

In 2023 kwamen Jumbo en de andere grote supermarkten met toezeggingen om transparant te worden over hun broeikasgasuitstoot, hun eiwitverhouding en de ambitie voor een eiwittransitie naar 50/50 dierlijk/plantaardig in 2025 of 2030. Maar geen van de supermarkten stopte met aanbiedingen voor vlees en zuivel. Zodat in de praktijk nog klanten verleid worden om meer vlees te komen dan goed is voor hun gezondheid en het milieu.

Ons rapport ´ ´, gelanceerd in het midden van 2023, belichtte de greenwashing tactieken, twijfelachtige gegevensrapportage en winstbejag met betrekking tot de klimaatcrisis binnen supermarkten. Onze bevindingen onthullen een gebrek aan duidelijkheid en toewijding van retailers met betrekking tot hoe ze hun klimaatambities willen realiseren. Supermarkten gebruiken greenwashtactieken om zich duurzamer voor te doen en nog steeds door te gaan met het vlees en zuivelreclames.

Wie volgt?

Marktleider Albert Heijn is kampioen aanbiedingen. We sporen Albert Heijn dan ook aan om het voorbeeld van Jumbo te volgen en te stoppen met de promotie van stapelkorting van vlees- en zuivelproducten.

Het is bekend dat vis een cruciale rol speelde in de voeding van Nederlandse kustgemeenschappen. Velen ontleenden niet alleen hun beroep, maar ook hun identiteit aan deze belangrijke voedingsbron. Nederlandse spreekwoorden die teruggaan eeuwen getuigen hiervan:

• ‘De haring braadt hier niet’ (niets gaat volgens plan),
• ‘de haring braden om de hom of kuit’ (veel doen maar weinig bereiken),
• ‘de haring hangt aan zijn eigen kieuwen’ (men is verantwoordelijk voor zijn eigen daden),
• ‘daar steekt meer in dan een enkele panharing’ (er zit meer in dan je op het eerste gezicht zou denken),
• ‘achter het net vissen’ (een kans missen).

De Haring-Vrouw

Met name haring blijft een vast onderdeel van de Nederlandse nationale keuken en festivals zoals Vlaggetjesdag vieren jaarlijks de Nederlandse haringvisserij in het begin van de zomer. Hoewel vissen traditioneel een mannenberoep was, namen vrouwen alle zaken aan land op zich, inclusief het verwerken en verkopen van de vangst. Kortom: ze beheerden het gezin en de zaken aan wal, onafhankelijk

Net als hun Schotse en Engelse tegenhangers waardeerde de maatschappij hen niet noodzakelijk. Ze werden geminacht om hun grove taalgebruik, en de aanhoudende geur van vis tekende hen. Dat deerde hen echter niet al te veel – het is een kleine prijs om te betalen voor een volledig zelfvoorzienende en geëmancipeerde manier van leven in een tijd waarin vrouwen openlijk onderdrukt werden.

Cornelie Quist van het International Collective in Support for Fishworkers voegt hieraan toe:

“In de 19e eeuw werden vissers geheel of gedeeltelijk betaald in natura (d.w.z. de vis die ze hielpen vangen). Deze vis werd vrouwenvis genoemd omdat het naar de visvrouwen ging om het gezin te voeden en te verkopen op de markt of aan de deur. Met de opkomst van industrialisatie in de Nederlandse visserij werd de betaling in natura van vissers afgeschaft en vervangen door directe contante betalingen.Bovendien gingen vissers nu voor langere periodes naar zee (soms wel maanden achtereen), wat betekende dat vrouwen alleen voor hun gezinnen moesten zorgen. Vis was nog steeds beschikbaar, maar moest nu worden gekocht.

Vrouwen genereerden nu het inkomen dat nodig was voor het gezin door leningen af te sluiten en/of betaald werk te verrichten voor visserijbedrijven, zoals het repareren van netten en het verwerken van vis, of als dienstmeisjes voor een werkgever en steeds minder als zelfstandige werkers. Voor de industrialisatie was de hele visketen een activiteit die gebaseerd was op huishoudens en families met onderling afhankelijke rollen. Industrialisatie veranderde dit en marginaliseerde kleinschalige visserij en de status van vrouwen in de visserij.”

Foto credit: Katwijks Museum foto archief

Op deze Internationale Vrouwendag willen we niet alleen een eerbetoon brengen aan deze veerkrachtige vrouwen uit het verleden, maar ook aan die van vandaag, en hun cruciale rol in de samenleving benadrukken. Zij zorgen voor voedsel (vooral voor de minderbedeelden), dragen de verantwoordelijkheid en zorg voor hun families en gemeenschappen en ook in de lokale economieën.

In ons werk strijden we samen met West-Afrikaanse vrouwelijke verwerkers en visverkoopsters. We staan voor hun recht op voedsel en tegen de vernietiging van hun bestaandmiddelen door een verrot voedselsysteem, waarbij belangrijke wilde vissoorten worden geplunderd en gereduceerd tot meel en olie voor export en om gekweekte vis te produceren voor luxe markten. Een fenomeen dat we alleen voedselkolonialisme kunnen noemen.

Visverwerkers protesteren tegen industriële overbevissing in Bargny, Senegal, met lege kalebassenkommen gemaakt van kalebassen, die symbool staan voor het gebrek aan vis in de zeeën voor de kust van West-Afrika. © Clément Tardif / Greenpeace

Ze hebben consequent opgeroepen tot actie en zijn opgekomen voor hun rechten, en onze partnerorganisatie Greenpeace Africa heeft ervoor gezorgd dat hun stemmen vandaag opnieuw gehoord worden:

Er zijn veel manieren om de strijd aan te gaan, waaronder het lezen van ons nieuwste rapport Blue Empire: How the Norwegian Salmon Industry extract nutrition and undermines livelihoods in West Africa, en het ondertekenen van onze petitie om Wagamama te laten stoppen met het aanbieden van gekweekte zalm op hun menu. Het schrappen van gekweekte vis van het menu is nog een duidelijke individuele oproep tot verandering in het voedselsysteem, en het gebruik van je invloed als burger (door te schrijven naar je lokale MP of MEP) en als consument (door te schrijven naar je supermarkt en recensies achter te laten) zal helpen om de onderliggende oorzaken van de problemen waarmee lokale visserijgemeenschappen wereldwijd worden geconfronteerd, tegen te gaan: schadelijke praktijken van de private sector en ontoereikende regulering.

We zullen zeker niet opgeven in de strijd, dus blijf op de hoogte van onze toekomstige campagnes.

Meer lezen:

How your supermarket salmon is impacting communities in West Africa

Blue Empire report

Right to Resources

Een oproep tot verandering: de impact van industriële veeteeltbedrijven

In een wereld die worstelt met de gevolgen van klimaatverandering, ontbossing en schendingen van mensenrechten, staan industriële veeteeltbedrijven centraal. Zij zijn onderbelicht als aanjager van de problemen, maar hun voortdurende expansie is onverenigbaar met de dringende noodzaak om onze planeet te beschermen en toekomstige generaties te waarborgen.

De rol van Nederlandse banken in dit verhaal

Het nieuwe rapport van Foodrise EU, ‘Klimaatimpact van het Grote Geld’ werpt een scherp licht op de rol van Nederlandse banken, zoals ING, ABN Amro en Rabobank, in het financieren van deze schadelijke praktijken. Deze banken hebben aanzienlijke sommen geld gestoken de industriële veehouderij.

ING en Rabobank staan beiden in de top tien van grootste financiers van de sector wereldwijd. Zij verstrekten zakelijke leningen en doorlopend krediet en stonden garant bij obligatie-uitgiften. ING met $15,6 miljard in kredieten, Rabobank met $15,4 miljard. Dit kan niet langer worden genegeerd.

De lokale gevolgen en de verantwoordelijkheid van banken

De impact van deze financiering strekt zich niet alleen uit over de wereld, maar is ook voelbaar in onze eigen achtertuin. In Nederland hebben de megaboerderijen geleid tot het faillissement van kleinschalige boeren en tot ernstige milieuproblemen. We moeten erkennen dat deze problemen ons allemaal aangaan en dat het tijd is om actie te ondernemen. Dat begint met geen miljarden meer naar de bio-industrie.

“De voortdurende financiering van massaproductie van vlees en zuivel door Nederlandse banken ondermijnt cruciale inspanningen op het gebied van klimaat, biodiversiteit, ontbossing, mensenrechten en corruptie,” zegt Frank Mechielsen, Directeur van Foodrise EU. “Het is tijd voor verandering. Banken moeten stoppen met het financieren van industriële veeteelt, en wel nu.”

Op weg naar een duurzame toekomst: een oproep tot actie

Deze bevindingen dwingen ons om te handelen. Het is tijd voor Nederlandse banken om hun financiering van industriële veehouderij af te bouwen. Het is tijd voor overheden om strengere regels op te leggen en subsidies te herzien. Er is geen tijd meer voor verder uitstel.

Lees het volledige rapport van Foodrise EU hier.

Lees het volledige persbericht hier.

Waar zijn de klimaatplannen van miljoenenwinstsupermarkten?
Ahold Delhaize, het moederbedrijf van Albert Heijn publiceerde vandaag de jaarlijkse cijfers: wat een contrast tussen de stijgende voedselinflatie en de gerapporteerde winsten. Dit roept vragen op over de prioriteiten van de industrie. Boodschappen in Nederland kosten nu ongeveer 30% meer dan twee jaar geleden en tegelijk maakte het moederbedrijf van Albert Heijn 451 miljoen euro winst in 2023. Dat is 1.24 miljoen euro per dag. Deze cijfers drukken ons met de neus op het feit dat supermarkten niet het beste voor hebben met het publiek.

Nergens toont zich dit duidelijk dan in hun klimaatplannen en gebrek aan concrete acties. Het Foodrise EU-rapport ‘Valse Bingo’, gelanceerd in het midden van 2023, belichtte de greenwashing tactieken, twijfelachtige gegevensrapportage en winstbejag met betrekking tot de klimaatcrisis binnen supermarkten. Bijna 40% van de totale uitstoot van broeikasgassen door supermarketen wordt veroorzaakt door de verkoop van dierlijke producten. Onze bevindingen onthullen een gebrek aan duidelijkheid en toewijding van retailers met betrekking tot hoe ze hun klimaatambities willen realiseren.

Afgelopen januari bezochten we het hoofdkantoor van Albert Heijn in Nederland en overhandigden we hen de honderd ansichtkaarten van onze supporters. We werden goed ontvangen, maar hebben nog steeds geen idee hoe Albert Heijn precies hun publiekelijk verklaarde ambitie wil bereiken om in 2030 een eiwitverhouding van 60% plantaardig en 40% dierlijk te bereiken in de verkoop van hun producten. Noch zijn er specifieke toezeggingen gedaan om de marketing van vlees en zuivel te stoppen.

Uitbreiding van Campagnes door heel Europa
In het Verenigd Koninkrijk onderzocht Foodrise de retailers in hun rapport ‘Greenwash Grocers‘ en ook in andere delen van Europa zijn campagnes gelanceerd: er zijn rapporten uitgebracht in Spanje en Polen. Deze initiatieven trachten greenwashing praktijken aan te pakken en transparantie binnen de detailhandel te bevorderen. Naarmate het bewustzijn van consumenten groeit, wordt de oproep voor verantwoordelijke en duurzame praktijken in de industrie steeds dringender.

Nieuwe Wetgeving ter Bescherming van Consumenten en Bestrijding van Misleidende Marketingpraktijken
Het Europees Parlement heeft onlangs een baanbrekende wet goedgekeurd om greenwashing en misleidende productinformatie te bestrijden. Deze wetgeving is ontworpen om consumenten te beschermen tegen misleidende marketingpraktijken en hen in staat te stellen geïnformeerde keuzes te maken. De richtlijn, die overweldigende steun kreeg van leden, behandelt verschillende marketinggewoonten met betrekking tot greenwashing en voortijdige productveroudering. De nieuwe wet verbiedt het gebruik van termen als “milieuvriendelijk” in advertenties of verpakkingen zonder concrete bewijzen. Het pakt ook claims aan die suggereren dat een product een “klimaatneutrale”, “gereduceerde” of “klimaatpositieve” impact op het milieu heeft door CO2-emissiecompenserende schema’s, die vaak onzin zijn.

Het Voortouw Nemen
Als de grootste retailer in Nederland heeft Albert Heijn de kans om het voorbeeld te zijn. Door concrete acties boven louter retoriek te plaatsen, en nu te stoppen met van de promotie van stapelkorting van vlees- en zuivelproducten nu. Het is tijd om werkelijk leiderschap en toewijding te tonen. Aan zowel het welzijn van consumenten als de planeet. We hebben vandaag nogmaals gezien dat er ruimschoots de middelen voor zijn.

In juli reisde Foodrise naar Senegal voor een ontmoeting met onze coalitiepartners Notre Poisson en bezocht Dakar, Joal Fadiout, Mbour en Popenguine om daar mensen te ontmoeten die te lijden hebben onder de vismeel- en visolie-industrie.

Net als in Gambia hebben de gemeenschappen in Joal Fadiout, Mbour en Popenguine te kampen met het verminderd aantal vissen en een verslechtering van de economie rondom voedsel uit de zee. “5 jaar geleden kochten we een krat voor 2000CFA, terwijl we nu te maken hebben met prijzen van meer dan 25000CFA” zegt de vertegenwoordiger van de vakbond van ‘economische belangengroepen’ – in Senegal vechten vrouwelijke visverwerkers nog steeds voor de wettelijke erkenning van hun beroep – in Joal Fadiout. De bron van het probleem is drieledig: de gevolgen van klimaatverandering, de industriële visserij en overbevissing,  en vismeel- en visoliefabrieken (FMFO).

Door de prijsstijging kunnen kleinschalige ondernemers niet concurreren met ondernemers met meer geld, met name de lokale vismeel- en visoliefabrieken. Veel vrouwelijke verwerkers – banen zijn sterk gendergebonden in deze sector, waarbij mannen als vissers de zee op gaan en vrouwen de vangst verwerken en verkopen – worden zo beroofd van hun bron van inkomsten. Dat is niet het enige gevolg: vis is een belangrijk onderdeel van het dieet van mensen en vooral van kinderen. Zonder deze belangrijke bron van voedingsstoffen zijn veel kinderen afgegleden naar of bedreigd door voedselonzekerheid en de gevolgen daarvan.

Nu de zee leger en leger raakt gaan lokale economieën kapot. Mensen worden gedwongen hun beroep op te geven, maar alternatieven zijn er weinig. Leningen zijn onbetaalbaar of niet mogelijk. Ook verschuift de voorkeur van klanten van lokale vis naar goedkopere opties zoals geïmporteerde kip en melkpoeder uit de EU. Vissers die nu moeite de eindjes aan elkaar te knopen gaan over op het vangen van jonge vis met netten met kleinere mazen. Dat is een illegale vispraktijk die de vispopulaties verder dreigt uit te putten. Daarom weigeren lokale vismarkten deze jonge vis. Fabrieken van vismeel en visolie doen dat echter nog wel – en komen er mee weg. “Door dit te doen schieten ze [de vissers en jongens] zichzelf in de voet”, zegt een visverwerker in Popenguine, een activist die samenwerkt met Greenpeace.

Steeds meer mensen worden gedwongen om te emigreren op zoek naar werk en een inkomen elders, waarbij ze hun huis en familie achterlaten. Toen we de visverwerkingslocatie van Joal Fadiout bezochten, kregen we te horen dat de vrouwen en hun families wachtten op nieuws over familieleden die de oversteek naar Europa hadden gewaagd, maar al 11 dagen niets hadden gehoord. “Ze willen onze vis, maar ze lijken ons niet te willen” zegt een vertegenwoordiger van de vissers.

Mensen doen wat ze kunnen en passen nieuwe apparatuur en marketingstrategieën toe. In Mballing, een district in Mbour, verkopen vrouwelijke verwerkers nu gedroogde, gezouten en gerookte vis en weekdieren die worden verwerkt in nieuwe droogrekken en ovens. Ze investeren in nieuwe verpakkingen om de producten aantrekkelijker te maken op de markt. De mensen in Mbour zijn van oudsher trotse vissers en zouden hun bron van inkomsten én deel van hun identiteit niet zomaar opgeven. Ze vechten voor hun rechten als ambachtelijke vissers en verwerkers, en hun rechten als mensen.

En dat doen wij ook. Wij vechten door te pleiten voor het beëindigen van overbevissing en het gebruik van hele, voedzame vissen in de productie van vismeel en visolie in West-Afrika en Europa.

Dit werk wordt mogelijk gemaakt door de steun van Oceans 5, een gesponsord project van Rockefeller Philanthropy Advisors.

Op 15 maart overhandigde een delegatie van de Haagse Voedselraad (HVR) een ‘Eerste aanzet tot een Integrale Voedselvisie voor Den Haag en omstreken’ (in English) aan wethouder Duurzaamheid, Energietransitie en klimaatadaptatie Arjen Kapteijns. Coördinator HVR Frank Mechielsen: ‘Met deze eerste aanzet delen wij met de wethouder onze inzichten over hoe een slagvaardige voedselvisie voor onze stad en ommelanden eruit zou kunnen komen te zien. Tevens roepen we het College bij monde van de wethouder op om samen met de HVR en alle andere belanghebbenden het formuleren van een actuele en doeltreffende voedselvisie te versnellen.’  

“Onze inzet is dat een integraal voedselbeleid een prominente plek krijgt binnen de gemeente, omdat dit direct raakt aan veel grote opgaven waarvoor de gemeente zich gesteld ziet”, vertelt Frank Mechielsen. “De huidige voedselketen heeft een bijzonder grote impact op natuur en milieu, en op onze gezondheid. Daarnaast gaat het onder meer om het bieden van een toekomstperspectief aan boeren rond de stad en het genereren van banen in een meer circulaire, natuur-inclusieve landbouw, en uiteindelijk ook het kunnen vlottrekken van de woningbouw. Lokaal en regionaal liggen er tal van kansen om daaraan bij te dragen; kansen die de gemeente kan benutten. In ons discussiepaper doen wij concrete voorstellen hoe een integrale voedselvisie handen en voeten te geven. In onze stad zijn nu al talrijke initiatieven te vinden waarvan we kunnen leren en waarop we kunnen voortbouwen.” 

Daarbij onderscheidt de HVR vier dragende thema’s; Participatie en democratie, Gezonde voedselomgeving, Duurzame voedselproductie en korte ketens, en Circulaire economie en innovatief ondernemerschap. Per thema stelt de HVR concrete aanbevelingen voor, waaronder het stimuleren van groene buurthuizen, tegengaan van voedselverspilling, ontwikkelen van gezonde bodems, meer zeggenschap voor bewoners bij lokale inrichting, maar ook aanpak van overvloed aan fastfood, geven van het goede voorbeeld bij inkoop catering binnen overheidsinstellingen, etc.. 

“Waar de overheid de burger kan verleiden, moet je als overheid verleiden. Waar de overheid kan dwingen, moet de overheid gewoon dwingen. Maak een duurzaam eetpatroon gewoon logisch”, aldus Marianne Edixhoven, oprichter van het groene buurthuis StadsOase Spinozahof en lid van de HVR. In de stadoase Spinozahof verbouwen buurtbewoners gezamenlijk voedsel, houdt Lekkernassûh een van haar wekelijkse markten, en hebben deelnemers een gemeenschap opgebouwd die integratie, zelfredzaamheid en saamhorigheid bevordert. De deelnemers ervaren aantoonbaar minder eenzaamheid. Marianne Edixhoven: “Het College zou zich kunnen inzetten meer van dit soort buurtinitiatieven te stimuleren.” 

De overhandiging van de discussiepaper vond plaats bij De Participatie Keuken in Moerwijk in aanwezigheid van naast bovengenoemden ook Miriam Offermans (lid HVR) en Ben Lachhab (oprichter De Participatie Keuken en lid van de HVR). Ben Lachhab: “We praten over armoede en slechte levensstijl, maar vergeten soms dat het om overleven gaat. Wat nodig is, is om mensen moreel te ondersteunen en sterk te maken zodat ze bewuste voedselkeuzes kunnen maken.”  

De Haagse Voedselraad zet zich, net als de andere Voedselraden in binnen- en buitenland, dagelijks in om een gezond en duurzaam voedselbeleid tot het nieuwe normaal te maken. In buurlanden zoals Duitsland (met meer dan 70 voedselraden) zijn voedselraden al geworteld waarin burgers volop participeren in wat letterlijk hun directe en eigen (voedsel)leefomgeving is. Daarmee groeit het ‘burgerbewustzijn’ idem dito.  

Marinke van Riet, chief weaver van Europese beweging Healthy Food Healthy Planet en ambassadeur van de HVR: “De Haagse Voedselraad zoekt bewust de verbinding met de burgers en voedselinitiatieven in de stad. En zet hiermee een duidelijke beweging in van machteloze consument naar krachtige voedselburger; wat Healthy Food Healthy Planet ook nastreeft op Europees niveau. De al jaren groeiende en intrinsiek gedreven beweging van inwoners en lokale ondernemers om te streven naar een duurzamer, gezonder en meer sociaal verantwoord voedselsysteem zou een enorme boost krijgen indien ook de gemeente hierin de rol gaat spelen die past bij haar omvang en verantwoordelijkheid. Dit vraagt om een stevige verankering van een interdisciplinair voedselteam in de gemeentelijke organisatie.”  

Foodrise EU ondersteunt de Haagse Voedselraad en is lid van de Vereniging Ons Eten. Foodrise ondersteunt lokale gemeenschappen in Engeland met sociaal ondernemerschap, educatie en beleid beïnvloeding van gemeentes om te zorgen dat het voedselsysteem gezond, betaalbaar en duurzaam wordt. Foodrise EU verbindt initiatieven in Europa om zo meer invloed te hebben op het beleid in Nederland en de EU. 

 Zie voor de leden van de Haagse Voedselraad: https://ons-eten.nl/project/8670/voedselraad-den-haag 

De Haagse Voedselraad is een initiatief van de vereniging Ons Eten Den Haag en is opgericht als onafhankelijke spreekbuis van bewoners, initiatieven en ondernemers uit Den Haag over gezond, eerlijk en duurzaam voedsel. De kern van de Voedselraad wordt gevormd door ongeveer vijfentwintig experts op het gebied van voedsel, voedselsystemen, natuur, duurzame economie, educatie, gezondheidszorg en stedelijke ontwikkeling. Allen zijn diepgeworteld in de stad en adviseren met hun kennis over verschillende delen van het voedselsysteem het gemeentebestuur gevraagd en ongevraagd bij het opzetten van een gezond en duurzaam voedselbeleid.  

Uit nieuw onderzoek dat vandaag is gepubliceerd, blijkt dat Rabobank tussen 2015-21 miljarden dollars aan financiering heeft verstrekt aan 18 industriële veehouderijbedrijven met de grootste broeikasgasuitstoot, ondanks het feit dat zij zich hebben gecommitteerd aan de doelstellingen van het Akkoord van Parijs, het Nederlandse Klimaatakkoord en de doelstellingen over duurzame landbouw en bossen.[i]

Een groep organisaties, waaronder Foodrise EU, Foodrise, World Animal Protection en BankTrack hebben de Rabobank opgeroepen dringend te stoppen met het financieren van grote veebedrijven. In een gezamenlijke brief aan de CEO van de bank benadrukt de groep dat het continueren van de financiering van grootschalige vlees en zuivel productie de reputatie en de activiteiten van de Rabobank zal schaden, inclusief het risico van inkomstenverlies en gestrande activa.

Uit het onderzoek blijkt dat de Rabobank tussen 2015 en 2021 uitgebreide financiële diensten heeft verleend aan vijf van ‘s werelds grootste industriële veehouderijbedrijven – JBS, Marfrig, Tyson Foods, Dairy Farmers of America en Fonterra, waaronder 1,941 miljard dollar aan bedrijfsleningen, het overnemen van 1,221 miljard dollar aan obligatieleningen en het verstrekken van doorlopende kredietfaciliteiten.  Deze ‘Big 5’ genereerden naar schatting 550,8 miljoen ton broeikasgassen (GWP100) in 2021[ii], samen bijna evenveel als de totale uitstoot van Nederland en het Verenigd Koninkrijk samen.[iii]

De Rabobank verleende ook financiële diensten aan Royal Friesland Campina en Vion Food Group. In 2016 stootten deze twee bedrijven samen naar schatting 58 miljoen ton broeikasgassen uit[iv].

De vleesproductie is tussen 1961 en 2015 verviervoudigd.[v] Aangezien de wereldwijde vlees- en zuivelindustrie naar verwachting bijna de helft van het emissiebudget van 1,5°C zal opgebruiken tegen 2030 [vi], zal een transitie weg van de industriële veeteelt noodzakelijk zijn om verergering van de klimaatcrisis te voorkomen. Dit vereist dat banken en investeerders resoluut actie ondernemen om de financiële steun aan de sector de komende jaren af te bouwen.

In 2021 kondigde het vorige kabinet een plan van 25 miljard euro aan om de veestapel tegen 2030 met 30% te verminderen om aan de Europese natuurwetgeving te voldoen. In oktober 2022 werd een motie aangenomen die financiële instellingen verplicht kredietrisico’s als gevolg van gestrande activa te beheren, wat betekent dat zij verplicht zijn verliezen als gevolg van dit soort kredietrisico’s zelf te dragen. Als de Nederlandse regering de motie zou aannemen en specifiek beleid zou ontwikkelen, zou de Rabobank een aanzienlijk deel van haar kredietportefeuille moeten afschrijven. Dit onderstreept de aanzienlijke regelgevingsrisico’s die de Rabobank loopt door industriële veehouderijen te blijven financieren.

Frank Mechielsen, directeur van Foodrise EU: “Industriële vleesbedrijven zoals JBS veroorzaken veel uitstoot en zijn verantwoordelijk voor ontbossing, mensenrechtenschendingen, pandemische risico’s en dierenmishandeling. Gericht op louter winst zullen deze bedrijven alleen maar steeds grotere hoeveelheden goedkoop vlees en zuivel produceren om de winsten van hun kernactiviteiten te behouden. Het is onaanvaardbaar dat financiële instellingen zoals de Rabobank de eindeloze uitbreiding van deze vervuilende industrie blijven faciliteren ten koste van het klimaat. Beleidsmakers moeten alle beschikbare instrumenten inzetten voor een rechtvaardige overgang naar een verminderde vlees- en zuivelproductie en -consumptie, waaronder openbare aanbestedingen, het ombuigen van subsidies en het reguleren van industriële veehouderijbedrijven en hun financiers”

Dirk-Jan Verdonk, directeur World Animal Protection: “Dat de mondiale vee-industrie massaal dierenleed veroorzaakt, kostbare natuur verwoest en een grote bijdrage levert aan de opwarming van de aarde weet Rabobank al heel lang. De bank heeft bovendien een grote historische verantwoordelijkheid. Tot dusverre laten de stappen die de bank zet veel te wensen over, terwijl de urgentie met de dag toeneemt. Als het Rabobank ernst is te streven naar een duurzaam voedselsysteem, past het niet te blijven investeren in bedrijven zoals JBS die de benodigde transitie tegenhouden.”

Professor Hans Pörtner, wetenschapper en medevoorzitter van de Intergovernmental Panel on Climate Change sprak vorig jaar het Europese Parlement toe en zei: “Zonder het verminderen van vlees consumptie en de bijbehorende intensieve landbouw/voedselsystemen kunnen we de opwarming van de aarde niet beperken tot 1,5 graad. Dat is heel duidelijk.”[vii]

Foot notes

[i] Rabobank, ´Our Road to Paris Report´, November 17, 2022 2022https://www.rabobank.com/en/press/search/2022/20221117-rabobank-presenteert-klimaatrapport.html

[ii] IATP and Changing Markets Foundation, “Emissions Impossible: Methane Edition” (The Institute for Agriculture and Trade Policy (IATP) and the Changing Markets Foundation, November 15, 2022), https://www.iatp.org/emissions-impossible-methane-edition.

[iii] Hannah Ritchie, Max Roser, and Pablo Rosado, “CO₂ and Greenhouse Gas Emissions,” Our World in Data, May 11, 2020, https://ourworldindata.org/greenhouse-gas-emissions.

[iv] GRAIN and IATP, “Emissions Impossible: How Big Meat and Dairy Are Heating up the Planet” (GRAIN and the Institute for Agriculture and Trade Policy, 2018), https://www.iatp.org/emissions-impossible.

[v] IPES-Food, 2022. The politics of protein: examining claims about livestock, fish, ‘alternative proteins’ and sustainability. https://www.ipes-food.org/_img/upload/files/PoliticsOfProtein.pdf (2022).

[vi] Harwatt, H. (2019) ‘Including animal to plant protein shifts in climate change mitigation policy: a proposed three-step strategy’, Climate Policy. Taylor & Francis, 19(5), pp. 533–541. doi: 10.1080/14693062.2018.1528965. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14693062.2018.1528965

[vii] Elena Sánchez Nicolás and Carolin Sprick, “Dismay over EU Plans to Keep Paying to Promote Meat,” EUobserver, May 29, 2022, https://euobserver.com/green-economy/155052.